CIA'nın Türkiye bütçesi

ABD'nin ülke olarak en çok ilgilendiği ve kulağının delik olduğu bölge Ortadoğu ve özellikle de Türkiye. Yayınlayacağımız dosya yayınladığı bir çok dosya gibi 'başucu' dergisi olma niteliği taşıyan Aktüel'de 1995 yılında yayınlandı. (Sayı:221) Kürşad Oğuz'un haberini, o günden bu yana yaşanan önemli siyasi olayları hatırlayarak okuduğumuzda (cinayet-muhtıra-toplumsal olaylar) daha etkileyici olacaktır.

Yeni Dünya'nın düzenleyicisi ABD'nin Türkiye'yi ne kadar sevdiği elbette bilinir. Kuzey Akdeniz'den İran, Irak ve Suriye'ye kadar büyük bir istikrarsızlık örneği sergileyen bölgede Türkiye hep kilit ülke. ABD bu kilidi bazen alenen bazen de Merkezi Haberalma Örgütü (CIA) aracılığıyla kullanıyordu. Ama son zamanlarda yaşadığı skandallar, çift yanlı çalışan ajanlar CIA'nın itibarını oldukça düşürmüştü.

Bu yüzden bütçesi 1993'ten beri iyice kısılmış, örgüt pasifize edilmişti. Eski Savunma Bakan yardımcısı John Deutch'un CIA'nın başına getirilmesi herşeyi halletti. ABD Başkanı Bill Clinton'ın ısrarıyla görevi kabul eden Deutch'un mesleki geçmişi, örgütün yeniden aktif hâle geleceğinin ilk işaretiydi. CIA'nın başına getirilen ilk sivil yetkili olan Deutch'un örgüte yapacağı muhtemel tesiri Zaman Gazetesi yazarı Fikret Ertan şöyle açıklıyordu: "Deutch orijinal bir adamdır. Hayatta hep başarılı olmuş. Örgütün başarısını kendi başarısı olarak görecek, görevini tamamladığını düşünmeden bu işi bırakmayacaktır". Patron koltuğuna oturduğu andan itibaren pek çok CIA mensubunu yerinden eden Deutch'un geçtiğimiz hafta Washington'da Ulusal Basın Konseyi'nde yaptığı ve Amerikan gazetelerinin manşetine yerleşen konuşma, CIA'daki radikal değişikliği artık resmileştirmişti.

'COVERT ACTIONS' MUAMMASI

Gazi Üniversitesi'nden Doçent Dr. Melih Aktaş, CIA'nın basın açıklamalarından çok Senato önündeki konuşmalarına itibar edilmesi gerektiğini, Daily News yazarı İlnur Çevik de açıklamanın amacının, "İran, Irak ve Suriye'ye gözdağı vermek" olabileceğini söylüyordu. Deutch'un mesajı yine de açıktı;

"ABD denizaşırı ülkelerdeki örtülü eylemleri (covert action) bir politik araç olarak kullanmayı sürdürmeli, hatta artırmalıdır".

CIA'nın geçmişini de sorgulayan Deutch, İran ve Orta Amerika'daki başarısız örtülü eylemler yüzünden; geçen dönemde istihbarat toplamanın, yabancı ülkelerdeki gelişmelere doğrudan müdahale etmenin önüne geçtiğini, bunun değişmesi gerektiğini savunuyordu. Geçmişte CIA'nın adının karıştığı darbe, suikast ve benzeri eylemlerdeki "örtüyü" kaldıran bu açıklama, Türkiye'nin de yakında pek çok CIA operasyonuna maruz kalabileceğinin ipuçlarını veriyordu adeta.

Kabine üyesi de olan Deutch'un açıklamalarının bir diğer önemi ise, tüm bunların aynı zamanda Kongre ve hükümetin görüşlerini yansıtmasıydı. Aynı günlerde Herald Tribune'de yeralan küçük bir haber olayın boyutlarını tüm çarpıcılığıyla ortaya seriyordu.

Haberde, CIA'nın bağlı bulunduğu, Milli Güvenlik Kurulu'nun (NSA) Türkiye'den sorumlu 6. dairesinin bütçesi 500 milyon dolar (24 trilyon lira) olarak açıklanıyordu. İstihbarat faaliyetleri için örgüte ayrılan 28 milyar doların en büyük bölümü, Türkiye'nin de içinde yeraldığı Ortadoğu'ya ayrılmıştı. Rakamlar, Deutch'un, "ABD örtülü eylemlerini artıracak" sözleriyle birlikte okunduğunda "iç politikada Amerikan parmağı" endişesi tekrar gündeme geldi.

'RP'YE KARŞI KULLANABİLİRLER'

Eski MİT Daire Başkanı Mahir Kaynak, bu paranın nereye harcanacağını şöyle açıklıyordu:

KAYNAK: 5 NİSAN KRİZİ NSA'NIN İŞİ

"NSA'da büyük operasyonlar yapılır. Mesela 1973'te petrol fiyatlarının yükselmesinde bu kuruluşun etkisi vardır. Bu para büyük operasyonların yapılacağını gösteriyor. Sadece buradaki personelini beslemek için bu kadar para harcamazlar. Yıkıcı faaliyetlerin finansmanını sağlayabilirler. PKK'yı desteklerken kullanabilirler. Türk ticaretini desteklemek ya da baltalamak, hükümetin iktisat politikasını batırmak ya da başarıya ulaştırmak için kullanırlar. Bence 5 Nisan krizi de NSA'nın operasyonuydu. Almanya'da bu parayla bu işi yapamazsınız ama Türkiye'de yaparsınız. Bilgi almak için bu kadar para harcamazlar. Şu sıralar RP'yi küçültmek için kullanabilirler. Amerika'nın bundan sonra üssü Türkiye'dir."

Aralarında Ulaştırma, Enerji ve Tabii Kaynaklar, Sanayi ve Ticaret, Kültür, Turizm bakanlıklarının da bulunduğu 9 bakanlığın 1995 bütçesinin toplamından fazla olan bu parayı az bulanlar da var. Doç. Melih Aktaş'a göre bu bütçe bölge için ayrılmışsa çok az: "Şu anda zaten ABD'nin Kuzey Irak'ta kısmi otoritesi olan bir Kürdistan kurmak için harcadığı para bunun kat kat üzerinde. Bölgede CIA'nın para harcaması gereken pckçok yer var."

Türkiye'yi ziyareti sırasında Başbakan Tansu Çiller'le de bir saatlik bir görüşme yapan Deutch'un CIA'ya itibar kazandırma çabalarının örgüt açısından nasıl sonuçlanacağını kestirmek güç. Fakat kendi devlet başkanına (J.F. Kennedy) düzenlenen bir suikaste bile adı karışan CIA'nın "denizaşırı" ülkelerde neler yapabileceğini kurgulamak mümkün. Kesin olan şey, Türk siyasi yaşamında CIA'nın etkisinin bundan sonra daha fazla hissedileceği.

FİKRET ERTAN (Zaman Gazetesi yazarı)

"Türkiye'de de gizli operasyon olabilir"

'Bu, büyük para. Bunu ajan ve bilgi satın almak için kullanırlar. Gizli operasyonlar Türkiye için de sözkonusu olabilir. Zaten açıklamada bunun tarifini yaparken "Amerika'ya maledilemeyecek operasyonlar" diyor. Adam öyle işler yapacak ki kimse bunun arkasında ABD olup olmadığını ispatlayamayacak. Bu para bir ülkede iktisadi istikrarsızlık yaratabilir. Fakat CIA şu an zor durumda. Bütçesi kısılıyor, beşeri istihbaratta çok zayıflar, ajan bulamıyorlar. Mesela Hizbullah'ın içine ajan sokamazlar. Bazı yerler var ki girmek mümkün değil. Türkiye'de ajan her zaman var ama, buranın merkez olduğunu söyleyemeyiz. Esas ajanlar Rusya'da. Soğuk savaş bitmiş değil. Türkiye, İran ve Irak'dan sonra gelir. ABD'nin PKK'ya destek vereceğini düşünmüyorum. Çünkü PKK onlar için de bir tehdit. CIA'nın gücü daha çok zayıf ülkelerde geçer.'

İLNUR ÇEVİK (Turkish Daily News)

"Bütçe, RP'yi durdurmak için çok fazla"

'Bu para sadece Türkiye için değil, bölge ülkeleri için ayrılmıştır. ABD'nin "çift taraflı sıkıştırma" denen bir politikası var. İran ve Irak'ı tek yönlü, Türkiye üzerinden durdurmak istiyor. Türkiye'yi Körfez Savaşı'nda olduğu gibi bir ön cephe ülkesi olarak görüyor. Bundan 3 ay önce Reuters'da Senato'nun resmi bir açıklaması yeraldı. CIA'ya İran ve Irak'ta "covert action" izni veriyorlardı. Ancak bu para RP'yi durdurmak için de çok fazla.'

TALAT TURHAN (Emekli kurmay yarbay)

'Türkiye, ABD'nin av alanı' 'CIA, işine yaramayan devlet başkanlarını öldürür ya da bu adamları satın alır. Darbe yapmak, bunun için toplumu destabilize etmek de 'covert action'ların bir parçasıdır. Bunun için kendi ajanlarını ya da onların işbirlikçilerini veya sağ-sol örgütleri kullanır ki, bu Türkiye'de yapıldı. Amaç o ülkedeki ABD çıkarlarının zarar görmesini engellemektir. Deutch'u başkan ve senatonun ataması, ABD yönetiminin gizli operasyonların artırılmasını onaylaması demektir. Bu da meselenin kendi açılarından meşrulaştırılması anlamına gelir. NSA (Milli Güvenlik Kurulu), Amerikan toplumunun yönetimi için ilke kararları alır. Bütün bunların gereği gizli operasyonlarsa çekinmeden yapılır. Türkiye'de darbe öncesinde destabilizasyon sürecine katkıda bulunmak için 1500 ajan, onların satın aldığı 15 bin işbirlikçisi vardır. Bu paralar bu işlerde kullanılır. Şu anda Türkiye, ABD'nin av alanı haline geldi. İktidarı da ona göre şekillendiriyorlar, bunun için para harcıyorlar. İktidarlar bu yüzden sürekli değişiyor.'